در این شماره

این شماره‌ی فصلنامه‌ی تلاش ... نگاهی است نمونه‌وار به موقعیت «جنبش سبز» در پرتو نمونه‌هائی از سخنان، تعریف‌ها و تعبیرها، درک‌ها و رفتارها، چاره‌جوئی‌ها، و بیان احساس‌ها و آرزوها، که در قالب برخی از مهمترین موضوعات مطرح و جاری در لحظه‌های کنونی‌ ریخته شده‌اند. تلاشی برای یافتن پاسخ به این پرسش که آینده‌ی جنبش سبز با چنین نمونه‌هائی چه خواهد بود؟

قیام ِ قامت ِ این باغ را تماشا کن

مگو به داس، سخن گفته اند با گل یاس // قیام ِ قامت ِ این باغ را تماشا کن

درسینه‌ی صبور ِ ما، سی سال غم نشست

در سینه ی صبور ِ ما، سی سال غم نشست // با شادی ِ شکفته، به پا خیز وُ سبز باش

چند تکه حرف پراکنده

شانزده سالگی‌ام شکست تاریخ فلسفی سمبولیسم بود در من. می‌فهمیدم که چطور نظامی از سمبول‌ها هویت مرا شکل داده ‌است. ذات‌باوری‌ام از بین رفت. فهمیدم که هویتم ساخته‌ی یک نظام نشانه‌ایست. دوباره به همه‌ی متون مذهبی بازگشتم. «یاتی علی‌الناس زمان، من سئل عاش و من سکت مات». از همان تاریخ، فروغ خواندم، شاملو و هدایت خواندم. تکفیر شدم، طرد شدم و در اتاقی کوچک خود را حبس کردم تا روزی زندگی واقعی را ببینم و دیدم.

اعتراف

گوش هایت را برای روز مبادا نگه دار // این رهایی ست سخن نیست

جمهوری سکوت

قطعه زیر ترجمه سخنرانی ژان پل سارتر (1944) اندیشمند بزرگ فرانسوی، در معنا و اهمیت مبارزه دلاورانه فرانسویان آزادیخواه در برابر نازی‌های نژادپرست اشغالگر آلمانی است. با سپاس از گزینش شایسته مترجم، ما این قطعه را در این دفتر می‌آوریم؛ به نشانه‌ی ستایش و قدردانی‌مان از دلاوری‌های همه کسانی که در بند و زیر دست شکنجه‌گران تیره‌روان افتاده‌اند. به ویژه همه‌ی آن جوانانی که در دفاع از زندگی، زیبائی، شادابی و آزادی ایستاده‌‌گی می‌کنند، کسانی که در مقابله با تجاوزگران جبار، همان‌گونه که سارتر گفته است: «پای قراردادی آزادانه و غیرقابل فسخ با خود» ایستاده‌ و به همگان خدمت می‌کنند.

دیدی؟

دیدی همان انگشت كه تسبیح می‌چرخاند ماشه را چكاند؟

جنبش شهروندی ما

به راستی اگر در انتخابات اخیر ایران تقلب نمی‌شد و مهندس موسوی به پیروزی می‌رسید امروز ما چه می‌کردیم؟

برای ندا آقاسلطان

امروز، روز دیگری‌ست // برای تو // من

سهراب را صدای صمیمانه، سرخ کرد

"تهمینه" را چه غم // یک باغ، بر حماسه ی یک گل، سلام کرد // باغی که واژه های شکوفای ِ شاخه اش // زیبایی ی شناور ِ شمشاد ِ شاد را // شور ِ کلام کرد

سبز، بر بام هزار‌ة نو

و اینک ازدحام کوچه با هزاران سبد انگور جوان همراه بود. ما به مرگ هم شراب و سیب و نان تعارف می‌کردیم. دریافته‌ بودیم مرگ روزی سیب را خواهد بویید و نان را نیز و در خم کوچه گم‌ خواهد شد. لبخند ما در حافظة انگورها پنهان بود. ما به فردا رسیده ‌بودیم. و آن مردمان گشاده‌دست برای فردا ـ و نه برای هیچ کس و نه برای ما ـ کلاه از سر برمی‌داشتند.

«معکوس»

وقتِ شمارش از رو به رو معکوس می‌شود

جنبش سبز به ایران می‌اندیشد ـ نگاهی به مسئلة رهبری و ادبیات جنبش سبز

جنبش سبز مردم ایران ...یک جنبش مدنی است و سخن از قانون‌مداری، مطالبات مشخص و بالا بردن سطح درک و توان ابراز قدرت دارد. امروز سخن ما از آزادی بیان و عقیده، تجمع مسالمت آمیز و رسانه خصوصی، توجه دادن به حقوق ملت، انتخابات آزاد و قانون‌مند است. یعنی پذیرش تکثر و تنوع در جامعه.

این شعر

اگر این شعر درد دارد // اگر این شعر لنگ می‌زند // به او تجاوز شده // حفظش کنید.

انقلاب آگاهی

ما تعریف دوباره‌ای کردیم از جامعه انسانی، از روابط انسانی، از جهانی بودن و از زندگی در دهکده جهانی. بعد هرکدام این تاریخ نویس‌ها هم لابد نامی ‌به ما خواهد داد، ساده‌ترینشان لابد خواهد نوشت انقلاب سبز، دیگری‌شان خواهد نوشت انقلاب سکوت، آن یکی خواهد گفت انقلاب لبخند و لابد کسی این وسط پیدا خواهد شد که بنویسد انقلاب آگاهی.

بیرون از جهان سوم در تهران

ایران دارد از کشور اسلامی ‌و خاورمیانه‌ای و جهان سومی ‌بودن رد می‌شود. برای همین سبز شده است.

ما همه ایرانی هستیم

ما باید با احترام به آزادی و حقوق همدیگر در چارچوب قوانین کشورمان با هم گفتگو کنیم چون ما یک ملتیم و گفتگو بهترین راه رسیدن به راه حل است برای کسانی که علاقه ای مشترک هدفشان است و پیوندشان می‌دهد و این علاقه کشور ما و ملیت ما است. ما همه ایرانی هستیم.

بخوان:

آنها از خودمان بوده‌اند // آنها که می‌کُشند // آنها که کشته می‌شوند

چو تیره شود مرد را روزگار. . .

«جنبش سبز» مانند یک جشنواره آغاز شد. جشنواره‌ای که اعتراض و حرفی هم داشت و جوانان شادمانه در صف اول راهپیمایی‌های اعتراض‌آمیز آن، پدران و مادران خود را در پی خویش به خیابان‌ها آوردند و تا آنجا که در توانشان بود آرام ماندند و دست به خشونت نزدند. اما طرفِ نادان و تمامیت‌خواه، تحمل این را نداشت. پس شعار «رأی من کجاست» جایش را به «مرگ بر دیکتاتور» داد و اعتراض‌های روز عاشورا دیگر شباهتی با راهپیمایی روز نخست نداشت.

در غیاب رنگ

با سپاس از حسام ابریشمی بابت اجازه بهره‌گیری گزیده‌هائی از آثار هنریش از مجموعه‌ی «در غیاب رنگ» برای این دفتر، همراه با بیوگرافی کوتاهی در باره‌ی نقاش، به روح این مجموعه از نگاه پیتر فرانک منتقد آمریکائی راه می‌یابیم:

دریا نوید ِ سبز ِ "ندا" را شنیده است

تنها صدای توست که می مانَد این زمان // این است این زمانه صدا می زند ترا

جنبش سبز، پیشگام ائتلاف ملی

حرکتهای اعتراضی در این سی سال اخیر همواره وجود داشته‌ است. اما در شش ماه گذشته برای نخستین بار میلیونها ایرانی به خیابان آمدند تا حقوق ابتدایی خود را طلب کنند. ترس و گسستی که در سی سال گذشته در اثر سرکوب و فشار ارگانهای رسمی‌ و غیررسمی ‌حکومتی بر فضای ایران سنگینی می‌کرد، گویی به‌یکباره فرو ریخت.

رؤیاهایم را پس‌دهید

پوتین‌های سیاه // بر ذهنش // بر نبضش // تکه تکه زیر آوار ضربه‌ها // نعره می‌شود:

جنبش سبز و زنان

جنبش سبز اعتراضی با حضور زنان نیرو گرفت، شکوفا شد و همچنان پایداری می‌کند. حضور وسیع زنان در این جنبش مهر و نشان ویژه‌ای به آن داد. بدون این زنانی که برای دفاع از حق انتخاب خود به خیابان آمدند، بدون زنانی که برای دفاع از حق انتخاب‌شان که سالها به تمسخر گرفته شده بود، جنبش اعتراضی این کیفیت را نداشت.

نمی‌توانم با کلاشینکف شعر بنویسم

نمی‌توانم با کلاشینکف شعر بنویسم // نمی‌توانم با کوکتل مولوتف نقش بزنم بر کاغذ

شب تو نیستی ندای گلوی بریده‌ام

آزادی شب نیست چون در هوای تازه نفس‌می‌کشد // و بوی بهار می‌دهد.

دویدنِ باهم

دویدنِ باهم // آزادی کوچکی‌ست.

خانه‌ام آتش گرفته ست

«امید» که باشد، تغییر دیگر رویایی دور نیست. این را می‌شود توی چشمها دید، توی چشمها و دستها که حلقه می‌شوند وقت خواندن یار دبستانی.

اعتراف می‌کنم

اعتراف می‌کنم // هرچه کردم اشتباه بود // هرچه گفتم اشتباه بود // هرچه دیدم اشتباه بود

پشت پرده

می خواستم عصرها // همپای پای در به درم باشی

بسیج حداکثر نیرو در مقابله با خشونت‌گری حاکم

جنبش سبز درست به این علت با سیمای مسالمت شناخته شده است و به این دلیل اجتناب از خشونت متقابل، خصلت نمای آن شده که بر ضد تبعیض است؛ که جنبش و قیام شهروندان است در برابر اهل تبعیض. حیات این جنبش بستگی به این دارد که درون خود تبعیض را راه ندهد، متکثر بماند و طیف رنگارنگ معترضان تبعیض در آن، همدیگر را در تفاوت هایشان بشناسند و بپذیرند.

انقلابی‌گری راهکار رسیدن به آزادی و دمکراسی نیست

برای "شهروند"، خواست برابر حقوقی شهروندی یک مطالبه محوری و همگانی است، به این ترتیب نمی‌تواند با "انقلابیگری" که در هرحال بخشی از شهروندان را از حیات سیاسی و اجتماعی "حذف" می‌کند، و به همین دلیل نیز با قهر و خشونت همراه است، موافق باشد.

جنبشِ امروز و فرهنگ نوینِ مخالفت با خشونت

همه قرائن نشان می‌دهد که بخشی از مسئولین بالاخص مسئولان سپاه مایلند که مخالفین را به اقدامات رادیکال وادارند و از این طریق هم بهانه‌ی بهتری برای اعمال قهر آشکار بدست آورند و هم دامنه شرکت کنندگان در جنبش را کاهش دهند. تا به امروز شرکت کنندگان در جنبش موفق شده‏اند چنین تلاشهایی را خنثی سازند.

رادیکالیسم برابر با خشونت و خشونت طلبی نیست!

یکی از گرفتاری‌های بزرگ ما این است که این حکومت در سفاکی و اعمال خشونت و سرکوب تا جایی پیش رفته است که پیشینیان خود را «روسفید» کرده است و این اصلا خوب نیست که جامعه و مردم ایران نسبت به سرکوب‌ها و خشونت‌ها بی‌تفاوت بمانند و یا بی‌تفاوت بشوند و حساسیت خود را نسبت به آنها از دست بدهند.

نکته‌هایی تامل ‌برانگیز پیرامون مشروعیت و مشروعیت الهی

مشروعیت الهی یعنی باور مردم به حقانیت یک حکومت بر بستر اعتقادات دینی‌شان. از این حیث تفاوتی بین مشروعیت و مقبولیت وجود ندارد. حکومتی از مقبولیت بهره‌مند است که مشروع باشد. این چنین است که طرح مشروعیت الهی برای حکومت ولایی، آن حکومت را از رای و نظر مردم بی‌نیاز نمی‌کند.

مبنای مشروعیت برای یک نواندیش دینی «مردم» می‌باشد

مردم‌اند كه مبنای مشروعیت قدرت را تشكیل می‌دهند. انواع دین‌داران، مانند بی‌دینان و یا مخالفان دین، بدون اینكه هیچ یك بر دیگری امتیازی داشته باشند، می‌بایست در یك فرآیند سالم و دموكراتیك، چه در كلیات و چه در جزئیات، نحوه حكومت و سرنوشت خویش را تعیین كنند و رقم بزنند.

مشروعیت قدرت

به هرحال از آنجا که اصل نظریة ولایت فقیه از نظر عقلی و نقلی (منابع دینی یعنی قرآن و سنت) بر بنیادی نااستوار بنا شده است، در نظر و عمل گرفتار انواع تناقضها (تناقضاتی به گمان من غیرقابل حل) و چالشها است و تجربه سی ساله تا حدود زیادی ذات و طول و عرض و فرجام عملی و بن‌بست‌های مدل دینی حکومت اسلامی مبتنی بر ولایت فقیه را آشکار کرده است.

مسئله اصلی تقویت جامعه مدنی است!

خواسته‌های مدنی و مطالبات جنبش سبز مذهبی و غیرمذهبی نمی‌شناسد. این خواسته‌ها مرحله‌ای و ضروری است، پس باید از آن حمایت کرد، یعنی به شکل دست جمعی.

راهی جز واژگون کردن ولایت فقیه نمانده است

با این قانون اساسی نه تنها حکومت قانونی بلکه حکومت قانون نیز نمی‌شود. هر تکه قانون را بخواهند اجرا کنند تکه دیگر می‌تواند جلوش را بگیرد

اقتدار نظام در گرو مشروعیت آن است

اخلاقی‌ترین نظام آن است که به همه و حتا مخالفان خود اجازه فعالیت آزاد می‌دهد. اخلاقی‌ترین نظام آن است که پاسدار حقوق همه باشد حتا اگر این «همه» اقلیت یک نفره باشد.

پایان‌نامه

براستی اگر در پی آزادی هستیم اگر اصلاح طلب هستیم اگر دموكراسی می‌خواهیم اگر از بند استبداد در عذاب هستیم باید به این گفتمان متروك در صدر مشروطه باز گردیم باید به تحلیل این باور سیاسی متروك عنایت كنیم. راه نجات ما در بازگشت به این باور سیاسی اصیل است.

تفسیر حقوقی قانون اساسی، تنها راه حاکمیت ملت و نجات کشور است

«حکومت وقتی مشروعیت دینی پیدا می‌کند که پیش از آن مشروعیت سیاسی (عقلایی) یافته باشد و مشروعیت دینی، حقیقتی غیر از مشروعیت سیاسی ندارد.»

مشروعیت و مقبولیت حكومت دینی در گفت‌وگو با آیت‌الله بیات زنجانی

مساله مقبولیت و مشروعیت حکومت دینی یکی از مباحث چالش برانگیز دوران پس از حاکمیت جمهوری اسلامی ‌در ایران بوده است اما پس از انتخابات اخیر، این بحث به جدلی میان برخی علما و زعمای قوم تبدیل شد تا جایی که حتی در مجلس خبرگان رهبری هم نگاه‌های متفاوتی نسبت به این موضوع شکل گرفت و دیدگاه‌های علما از جدل طلبگی به جدال سیاسی تبدیل شد

مشروعیت و حکومت

گفتگو در باره مشروعیت یا عدم مشروعیت رژیم یک بحثی است انحرافی. چون اگر مشروعیت رژیم را قبول کنیم باید نهایتاً حکومت روحانیت را بپذیرم.

پرسش‌های مانده، بی‌پاسخ

تنها دو سه هفته پس از برآمد جنبش سبز، بحث بر روی مشروعیت نظام مبتنی بر ولایت فقیه، و از آنجا، در باره‌ی مبانی مشروعیت نظام‌های سیاسی درگرفت. بحثی اساسی که در امروزِ ایران، به باور ما، بی‌درنگ و ژرف‌نگری هشیارانه نمی‌تواند بی‌اعتنا از کنار این پرسش عبور کند؛ که آیا نظامهای شکل گرفته بر پایه تبعیض و نابرابری ـ با هر صورت و محتوا و حتا با رأی و رضایت اکثریت ـ می‌توانند اساساً از مشروعیتی برخوردار باشند؟