در این شماره

این دفتر اهدائی تلاش و افرادی که در این شماره با ما همکاری کرده‌اند نشانه‌ای است از احترام عمیق و قدرشناسی از یک روشنفکر پرتوان و از یک زندگی سراسر احساس مسئولیت و از روزنامه نگار صاحب اندیشه‌ای که با حضور خستگی ناپذیر خود در میدان سیاست و فرهنگ ایران به غنای آن افزوده است.

مشروطه نوین ـ روایت لیبرال دموكراتیك از انقلاب مشروطیت در اندیشه‌های داریوش همایون

داریوش همایون از انگشت‌شمار نخبگان سیاسی ـ فرهنگی ایران زمین و یكی از تربیت شدگان مكتب مشروطه‌خواهی است كه در بازپرداختی از آن ایده‌ها، آموزه‌های ترقی‌خواهی و عدالت‌خواهانه مشروطه‌طلبان را در پیوندی واقع‌بینانه و عملگرایانه با ایده‌های جهانی حقوق بشر ـ دموكراسی و توسعه‌خواهانه، به دریافتی نوین از مشروطه تبدیل و آن را در حقانیت تاریخی خود و واقعیت آموزه‌ها و كنشهایش، سرلوحه عمل و اندیشه سیاسی خویش قرار داده است.

ادای سهمی به سياست1؛ داريوش همايون و پرسش بنيادين در سياست

زبان او گاهی پیچیده و گاهی انعطاف‌پذیر که بنا به خواست خودش می‌تواند ساده باشد، عرضه می‌گردد. بعضی اوقات نوشته‌های او ما را به کوچه‌های تو در تو پیچیدگی می‌برد. زبان او می‌تواند پر از نیش و کنایه باشد، سخره‌گیر، تلخ، سرد، بی‌رحم و درهم شکننده باشد زمانی که به منافع ایران ارتباط پیدا می‌کند. و گاهی اوقات هم نرم و عاطفی است موقعی که به عنصر اخلاقی سیاست مرتبط می‌شود.

کشف میانه ـ (نگاهی به واژه-هایی از داریوش همایون)

پاره-ی سوم نوشته-ی همایون که پایان مقدمه «هزار واژه» را نیز تشکیل می‌دهد، به نقد حضور ایدئولوژی در عرصه‌ی سیاست حزبی و مملکتی هم پرداخته و بدین ترتیب حقانیت کلیه جریان-های ایدئولوژیک اسلامی، چپ و راست را با شک و تردید نگریسته است. منتها باید این نکته را در بررسی نقد همایون به آرایش نیروهای سیاسی بازگفت که در بررسی او فقط لیبرالیسم تکیه گاه قرارگرفته و خبری از دستاوردهای سوسیال دمکراسی به مخاطب داده نمی‌شود.

حقوق زنان در گستره مشروطه‌خواهی داریوش همایون

تاریخ ایران نیز در سیر تحولی خود، آن‌ گاه که با آموزه‌های دنیای مدرن برخورد کرد و در سپیده دمان رویارویی با مدرنیته قرار گرفت، آگاهی به جایگاه انسانی زنان را اگرچه با تاخیری قابل توجیه وارد شرایط زیستی و فرهنگی خود گردانید؛ این رویداد ریشه در دوره سرنوشت‌ساز مشروطیت و پیش‌زمینه‌های آن دارد و توابع جنبش تساوی‌طلبانه و برابری جنسیتی را که با گذار از سنگلاخ سنت‌باوری و رخداد تعیین کننده جدال قدیم و جدید عصرمشروطه در خود جای داده بود، بایستی به تامل خردمندانه و خردمندی تاریخی گذاشت؛

عاشق تقدیر خویش

«به به! به به! میز شما آن بالا محفوظ است، بروید مشغول کار شوید. اما حالا بیایید بنشینید ببینم ماجرا چه بود».

ایران و غرب

ایران صلاحیت و زیرساخت‌های فرهنگی مورد نیاز را برای رهانیدن خود از وضعیت کنونی و پیوستن به فرهنگ سازندگی آینده‌نگر، در اختیار دارد. در این راستا، غرب الگوی مورد نیاز برای گزینش مناسب‌ترین و کوتاه‌ترین مسیر را در اختیار قرار می‌دهد.

تغییرات جهان و آینده ایران -ضرورت بازگشت به پیشینه در سده‌ی بیست و‌یکم

آنچه برای ایران فردا در این فرایند [جهان‌گرایی]، که هر روز نیز با جهشی ناباورانه در حال حرکت به جلو است، اهمیت دارد، دستیابی به نظمی سیاسی، اقتصادی و پولی است، که جایگاه فرهنگی ما را از جایگاه جغرافیایی کنونی ما برافکند و به دنیای سازندگان و کارگردانان سده‌ی بیست و‌یکم وارد سازد، دنیایی که از آمدن ما استقبال خواهد کرد، ولی منتظر ما نخواهد ماند.

دو روی اقتصاد ملی در بی تعادلی

«دولتمردانی که گوش به سخن اقتصاددان نداشته باشد به بردگی اقتصاددانی در خواهد آمد که زمانش سپری شده است.» جان مینارد کینز

سخن اهل دل برای ایران

چو بشنوی «سخن اهل دل» مگو که خطاست! «حافظ»

ملت، دولت و کشور سه عنصر یگانه

کسانی که در تعریف ملت سهم عنصر فرهنگ را به میزان هویت بالا می‌برند، توجه نمی‌کنند که هویت و فرهنگ از یک سرشت نیستند و ماهیتا متفاوتند. حیات فرهنگ وابسته به قدرت زایندگی ریشه‌ها و تغییر و پویایی و گشادگی آن در برابر فرهنگهای دیگر است. حال آنکه هویت پایدار و ثابت می‌ماند. عنصری که حیاتش تابعی از تحول و تغییر است چگونه قادر است ماهیت بزرگتر و ثابت ملت را تعریف کند؟

امنیت، مفهومی به اهمیت و گستردگی زندگی انسان

هویت قومی یا وجود هویت‌های گوناگون به خودی خود عاملی برای تعارض و تقابل یا حتا اختلاف نیست. اما آنچه در بحث امنیت اهمیت می‌یابد، این است که چه رفتار و چه عواملی موجب تقویت گرایشهای قومی و سوق آنها به سمت یک حرکت سیاسی شده است.

دکترین نوینِ حق تعیین‌سرنوشت

حق تعیین‌سرنوشت، بخشی از پژوهشی به نام «حقوق مردم» است. این بخش به فصل‌هائی مانند: پیشینه تاریخی ـ سیمای دوگانه ـ قانون اساسی ـ استعمار‌زدائی ـ حاکمیت دولت ـ جدائی‌خواهی ـ یکپارچگی و... (همه با افزودن «حق تعیین‌سرنوشت» بی یا با واو عطف) تقسیم شده ‌است. موضوع‌های بسیاری در این نوشتار نیامده و یا کوتاه شده‌ است؛ مانند: تعریف حقوقی و پیشینه تاریخی و.... زیرا دکترین نوینِ حق تعیین‌سرنوشت، بویژه در بیرون از کشور، بیشتر مورد نیازاست؛ در حالی که ما، بیش از مرزهای نوین، به نوسازی یگانگی ملی نیازمندیم.

دگرگونی گفتمان و فرهنگ سیاسی

توجه به تئوری، اندیشه و تخصص در برابر عملگرایی و ساده‌نگری روزهای انقلاب می‌رود تا جای خود را بعنوان یکی از پایه‌های فرهنگ سیاسی تثبیت نماید.

راه دشوار استقلال و حزب مشروطه ايران

مسلما می‌توان تصور کرد که درخشيدن در کنار همايون يکی از ستاره‌های تابنده و برجسته نظريه‌پردازی سياسی ايران کار ساده‌ای نيست. اما پذيرفتن اين نکته که جمعی ساليان سال فرصت و رخصت آموختن و بهره گرفتن از چنين شخصيت پرباری را داشته اما همچنان فاقد بازدهی نظری باشند نيز راحت نمی‌باشد.

بازهم برای دوست...!

حزب مشروطه ایران برای این که به “کمال“ برسد و به حیث حزب لیبرال دموکراسی ایران، آن نقش بایسته را در استقرار دموکراسی و در آینده دموکراسی ایران به تمامی ایفا کند، بهتر است خود را از بستگی و چسبندگی با “پادشاهی مشروطه“ و “نماد“های آن برهاند. این نوسازی، پایگان اجتماعی “حزب“ را گسترش می‌دهد و به آن قوت و توان افزون می‌بخشد تا “به سهم خود سرتاسر سیاست ایران را برای رفتن به پیشباز هزاره تازه ملت ما آماده سازند.“

داریوش همایون - و تلاش در جهت لیبرال دمکراسی

شاید امروز باشند تعداد کمتر از انگشتان یک دست جمهوریخواهانی که در صورت تغییر "آن بند" تمایل داشته باشند به این حزب راست میانه بپیوندند اما تصور نمی‌کنم که صلاح باشد که بخاطر این "چند بی نماز" درب مسجد را ببندیم. چنانچه برنامه سیاسی حزب مشروطه به اندازه کافی در میان جمهوریخواهان سرنگونی‌طلب طالبان خود را می‌یافت، شاید گنجاندن یا تغییر بندی که بتواند حضور جمهوریخوهان لیبرال دمکرات را نیز در کنار مشروطه‌خواهان در حزب امکانپذیر سازد چندان مشکل نمی‌بود.

برداشتهائی از چهار نوشته‌ی داریوش همایون

داریوش همایون شخصیتی که آشنائی جامعه سیاسی، فکری و فرهنگی ایرانی با وی دوباره رخ داده و بیش از هر طریقی از راه گفته‌ها و نوشته‌های وی در طول نزدیک به سه دهه و در دور تازه‌ای از فعالیت اجتماعی ـ سیاسی که بلافاصله با شروع زندگیش در تبعید آغاز گردید.

انقلاب ناتمام ایران

به مشروطیت باید در تمامیت آن نگریست، با همه كاربردهایش. مشروطه یك چهارچوب حقوقی معمولی نیست كه بنابر اقتضای موقع مورد تعبیرات مختلف قرار گیرد. این یك فلسفه حكومت است، بر اساس نیازها و اوضاع و احوال خاص ایران. در صورت واقعی خود، مشروطه از عدالت اجتماعی و توسعه اقتصادی جدائی ناپذیر است.

جناب آقای امیر عباس هویدا

ما در جبهه های متعددی توانسته ایم به پیروزیهای کامل برسیم و یا پایة پیروزیهای کاملی را بگذاریم. اما در یکی از حیاتی ترین عرصه های سیاست خارجی خود هنوز با بعضی موانع ناشی از سنت و عادت و احساسات روبرو هستیم که با حقیقت بینی و روش حساب شده و جسورانة سیاست ما در عرصه‌های دیگر تناسبی ندارد.

برای حزب چه كرده‌ایم و چه باید بكنیم؟ - در گفتگو با مجله تماشا ـ 14 اسفند 1355

من هیچ حزبی را نمی شناسم که از جهت تئوریکی تا این اندازه دشواری داشته باشد. این یک چالش و مبارزه ای است که حزب ما از دو سال پیش با آن روبرو شده و به این زودی ها هم تصور نمی رود که فیصله پیدا کند.

جشنهای شاهنشاهی

با توجه به اینکه هزینه‌ی جشنها هر اندازه باشد محدود خواهد بود، از دو راه یکی را می‌توان برگزید. یا می‌توان چنان شکوهی به جشنها داد، از طاق‌‌نصرتها و چراغانیها و آتشبازیها و میهمانیها و رژه‌ها و کارناوالها که داستان جشنها سینه به سینه در یاد آیندگان بماند و یا می‌توان جشنهای شاهنشاهی را همچون فرصتی برای ساختن و بهبود بخشیدن زندگی ایرانیان کنونی، و وارثان آن دوهزار و پانصد سال و قرنهای دراز پیش از آن، مغتنم شمرد و از جشنها چنان یادگارهای ماندنی برجای گذاشت که باد و باران بر آنها گزندی نرساند.