در این شماره

برقراری رابطه انتقادی نظری ـ تاریخی میان گذشته و امروز علاوه بر افزایش توانائی در شناسائی موانع واقعی تاریخی در برابر به ثمر رسیدن بسیاری از خواستها و هدفهای اجتماعی، همچنین آشنائی با دستاوردهای تاریخی را ممکن می سازد که همچون جای پاهای استوار و پشتوانه پیشتر رفتمان از گذشته خواهند بود.

تاریخ پیدایش نظم حقوقی در ایران ـ گذر از قانون فقهی به نظام عرف قانونی

فرآیند برپائی دادگستری نوین ایران، و کاهش اقتدار دینورزان یکی از جالب ترین و درخشان ترین بخش های تاریخ حقوق ایران است. به خوبی پیداست که دینورزان این اصلاحات را بر نمی تافتند و منصب قضاوت را تنها از آنف خود می دانستند و دادگستری نوین ایران را فاقد مشروعیت می شمردند با آن که داور بسیاری از آنان را نیر بکار دعوت و یا اجازه ادامه کار به آنان داده بود.

پایگان دیانت در مواجهه با سیاست نوین ـ عصر مشروطیت

در جریان مشروطیت، پایگان مذهبی بیشتر منفعل بودند تا فعال. در نخستین دوران رویارویی ایران زمین با مدرنیته، جامعه در تمامی شرایطش سنتی بود و به تحقیق سرآمدان آن را پایگان مذهبی تشكیل می دادند. اما این نكته را هم از یاد نبریم كه مشروطیت محصول مدرنیته و ایده ای غیر سنتی و غیر دینی بود.

فربهی دین و خروج از کرسی اخلاق، معنویت و عدالت

چنان كه گفته شد تمام نواندیشان مسلمان یا همان روشنفكران دینی شناخته شده، اعتقادی به حكومت مذهبی و فقهی ندارند و اینان حكومت و قانون و تشریع را یكسره در قلمرو عرف زمانه میدانند. هر چند اگر برخی از مقررات دینی عملا مفید تشخیص داده شوند، میتوانند از طریق دموكراتیك تبدیل به قانون شوند و به اجرا درآیند. بنابراین «حق ویژه» در عرصه حكومت و قانون و اجرا برای هیچ كس و نهادی وجود ندارد.

نظریه سنتی حکومت و روحانیت سنتی

تقسیم روحانیت به روحانیت سنتی و غیر سنتی تقسیم علمی و مناسبی نیست. تنها شاید اشاره به این دارد که پاره یی از روحانیت به سنت متصلب بیشتر دل بسته اند و پاره یی کمتر وگرنه در این باره که هنوز در سپهر فلسفی ـ دینی ایران انتقال از جهان حقیقت جوی به جهان واقعی عملی نشده نباید مجادله داشت.

دوستدار: شناخت فلسفی یا ستیز ایدئولوژیک

یکی از وجوه مثبت آثار دوستدار پرهیز اوست از خلط مباحث و مسائل فرهنگها و دوره های مختلف. این توجه که علم و دین و فلسفه اصولاً غیر از یکدیگرند و هر یک قواعد خاص خود را دارد امر درستی است که او از همان نخستین گامهایش در عرصة تحقیق و تألیف بر آن تأکید کرده است.

گزارش جامع از اندیشه­ورزی ایرانیان؟

جمع بستن اندیشگران ایرانی، همچون رازی و بیرونی به افزوده آنانی که پیش از این نام بردیم، با تمدن اسلامی فقط چوب حراج زدن به گنجینه و سنت اندیشه­ورزان پیشکسوت ایرانی است.

حوزه گفتگوی سیاسی جامعه سکولار حوزه دین نیست

اشتباه بزرگ روشنفکران ایران از سالهای پس از ورود اندیشه های سوسیالیستی و چپ آسیائی این بود که معیار سنجش آنها بر ارزشهای رادیکال اخلاق سوسیالیستی قرار می گیرد و با نگاه به تاریخ ایران برای آنها افرادی نظیر ناصر خسرو، ابن سینا یا کسانی چون خواجه نظام الملک آدمهای سازشکار، کناره گیر و بی تفاوت به تحولات اجتماعی می شوند و برعکس حسن صباح و یارانش که خنجر در قلب دشمنانشان فرو می کنند، افرادی انقلابی و رادیکال به حساب می آیند.

آئین بهائی و سیاست

در برابر تفکرات روحانیون سامی آئین بهائی وظیفه دین را ترویج و تحکیم مبانی اخلاقی جامعه میداند و وضع قوانینی که برای اداره امور کشورداری و حفظ روابط اجتماع ضروری است به اختیار منتخبین مردم واگذاشته است و میگوید منتخبین مردم می توانند قوانینی را که برای اداره امور جامعه مورد نیاز است خود وضع کنند و هر قانونی که موضوعیت خود را از دست داده و مورد نیاز جامعه نیست لغو کنند.