تلاش ـ ما اخیرا شاهد درگیرهای گستردهای در منطقه كردستان بودیم و همچنین شاهد رفتار بسیار خشونتبار و وحشیانه مامورین جمهوری اسلامی با هموطنانمان در كردستان كه دست به اعتراض و تظاهرات زده بودند. گزارش این اعتراضات و درگیریها از طریق دفتر سیاسی حزب دموكرات كردستان هم منتشر شده است. منظور گزارش دفتر سیاسی حزب به پلنوم ششم كمیته مركزی در مورد این درگیریهاست. اگر ممكن است بفرمائید كه هموطنان ما در كردستان چه مطالباتی داشته و اعتراضات و درگیریها اساسا بر سر چه چیزی بود؟
كریمی ـ مطالبات و مسائل كردستان همانی است كه در سال 57 و پیش از آن بنام حزب دموكرات در سال 1324 و حتی قبل از آنهم وجود داشته است و همگی از آن مطلعند. مطالبات مردم كرد از سال 1324 كه جمهوری مهاباد تشكیل شد تا سال 57 به فترت افتاده بود تا اینكه در این سال دوباره زنده شد. مطالبات همانی است كه در آن زمان نیز وجود داشته یعنی درخواست حقوقی كه ما حزب دمكرات كردستان به آن حقوق ملی خلق یا ملت كرد میگوئیم. آنچه را كه ما همیشه بدنبالش بودیم و خواستهایم، اختیارات محلی است. ما حزب دمكرات كردستان كوشش كردیم به هموطنان خود بفهمانیم و تشریح كنیم كه آنچه را كه ما میخواهیم چیزی جز برقراری دمكراسی جدی نیست. حزب دمكرات كردستان سعی میكند با زبان خود پیوند اختیارات محلی و برقراری دمكراسی در ایران را برای هموطنان توضیح دهد. اگر اندكی حسننیت و كمی واقعگرائی وجود داشته باشد كه خوشبختانه در این سالها زیاد شده است، این مسئله قابل فهم خواهد بود. ما، حزب دمكرات كردستان، بدنبال دمكراسی هستیم و معتقدیم حقوق ملی كه ما بدنبال آن هستیم جز در یك دمكراسی تحقق پذیر نیست. این آن مسئلهای است كه ما تمام مدت بدنبالش بودیم و مبارزاتمان را بر محور آن سازمان دادهایم و برای این میكوشیم كه یك حكومت دمكراتیك در ایران باشد كه در آن ما هم به حقوق حقه خود كه خواستار آن هستیم برسیم. آن حقوق حقه هم چیزی جدا از پایههای استحكام دمكراسی نیست. این تنها مسئلهای است كه ما بدنبالش هستیم.
تلاش ـ البته این ایدهها و برنامههای كلی كه حزب دمكرات كردستان بدنبال آن است تا حدود زیادی شناخته شده است. ولی بهرصورت هر چقدر هم كه شما بگوئید؛ این خواستهها و مطالبات از زمان تشكیل جمهوری مهاباد شما بوده است، اما تناوب درگیری و سپس آرامش و نسبتاً طولانی و باز درگیری خودبخود ذهن را متوجة شرائط و بستری میسازد كه حزب آن را برای طرح این مطالبات به تعویق افتاده مناسب میبیند. در یكی دوسال اخیر بشدت ناآرامیها اوج گرفته است. این درگیریهای اخیر كه بطور وحشیانه هم سركوب شد، بر سر چه بود. آیا در ارتباط با انتخابات ریاست جمهوری بود یا دلایل دیگری داشت؟
كریمی ـ ببینید، فكر میكنم در اینجا ما یك اختلاف كوچكی با هم داریم.
تلاش ـ ما با هم اختـلافی نداریم. فقط میخواهیم بدانیم این درگیریهای
اخیر بر سر چه بوده است.
كریمی ـ اجازه دهید توضیح دهم. اختلاف ما بر سر درك و برداشت ماست. اگر مقداری حسننیت در كار باشد، حل مسئله خیلی ساده خواهد بود. یك پدیده از زمانی كه شروع میشود تا وقتی كه به انتها برسد طبیعی است كه افت و خیزهایی در بر دارد. طبیعی است كه بالا و پائین دارد. طبیعی است كه عوامل داخلی و خارجی هم در این اوج و حضیضها نقش دارند. البته نقش داشتن عامل خارجی در این اوج و حضیض ابداَ به این معنا نیست كه حركاتی كه در داخل این یا آن مملكت برای دستیابی یك هدف مشخص صورت میگیرد، تابعی است از متغیر آن قدرتهای خارجی. منكر نقش قدرتهای خارجی نیستم و میتواند به ما روحیه بدهد. مثلا در عراق وقتی مسئله كردستان عراق برجسته میشود، طبیعی است كه بر كرد ایرانی اثر خواهد داشت.
حالا در اینجا دو تفسیر پیش میآید، چون در عراق این گونه شد، ایرانیها هم بدنبال آن هستند یا اینكه خیر ما بدنبال انگیزه میگردیم. مثلا همین دینی كه بنده و جنابعالی بنام شیعه داریم، كه خدا میداند نه بابا بزرگهای من و نه بابا بزرگهای شما شیعه بودهاند بلكه بهانهای بوده برای تشكیل یك اپوزیسیون و مبارزه با اسلام عزیز. از همین رو مسئله عراق برای بنده كرد هم یك بهانه است برای مبارزه. وقتی دولت ایران میگوید كردهای عراق به حقوق خود رسیدهاند، من هم میگویم به به ! و میآیم در خیابان. هم دولت میداند چرا من آمدهام در خیابان و هم من میدانم كه چرا آمدهام و چرا دولت ایران اینگونه میگوید. اما در این میان عدهای اجازه دهید صریح بگویم ناخبره میگویند كردهای ایران بدنبال كردهای عراق هستند. كه چنین چیزی نیست. وقتی جمهوری مهاباد در میان كردهای ایران پیش آمد در بین كردهای دیگر هم اثر گذاشت. و اساسا هر زمان در ایران تحولی پیش آمده در كل منطقه تاثیر گذاشته است، هم در زمان دكتر مصدق و هم در زمان خمینی اینگونه بوده است. ببینید، اگر مقداری با حسننیت به مسئله بنگریم فكر میكنم مسایل قابل حل است. بنابراین این مسائلی كه امروز پیش آمده همان افت و خیزهای طبیعی است كه در طول حیات یك پدیده وجود دارد. و این هم پدیدهای است مثل سایر پدیدهها.
تلاش ـ در آن گزارش به پلنوم ششم، در مورد این درگیریها اعلام شده است كه هواداران حزب دمكرات كردستان نقش بسیار مهمی داشتند. منظور از نقش مهم چیست؟ آیا رهبری این مبارزات و ارائه مطالبات و شعارهای مطرح شده از جانب حزب بوده یا اینكه حركت خودجوشی كه منعكس كننده نارضایتیها بوده است؟
كریمی ـ من دقیقا متوجه منظورتان نمیشوم. اندكی سئوال را شكافته بیان دارید.
تلاش ـ شما اشاره داشتید؛ علت آخرین درگیریهای حكومت ایران با مردم كردستان ریشه در 50 یا 70 سال مبارزات مردم كرد دارد و اینها همگی ادامه همان مبارزات است. و وضعیت جدید هم همواره در این درگیرها تاثیرگذار است. خوب ما هم میپذیریم. اما با توجه به گزارش پلنوم اخیر كه میگوید؛ نیروهای حزبی در این درگیریها نقش دلسوزانه و فعال داشتند، سئوال من این است كه نقش فعال و دلسوزانه یعنی چه؟ آیا هدایت این مبارزات را حزب بر عهده داشته یا خود حزب برانگیزندة این تظاهرات و درگیریها بوده، یا اینكه یك حركت خودجوش بر اثر نارضایتیهای عمومی صورت گرفته و هواداران حزب هم در آن شركت كردهاند و این مبارزات را جهت دادهاند؟
كریمی ـ اجازه دهید یكبار دیگر اشاره كنم. عرض من این است. فرمودید این حركات چیست؟ صدسالی است كه مردم كردستان برای اهدافی كوشش میكنند و آن اهداف هم همان اختیارات محلی است و مطرح كردم این اهداف و مطالبات هم فقط در یك سیستم دمكراتیك میتواند تحقق یابد. سیستم دمكراتیك را هم توضیح دادم كه چیست. طبیعی است در طول حیات این ایده باید به افت و خیزها توجه شود. و اصولا به افت و خیزهای هر پدیدهای كه در طول حیات خود میتواند داشته باشد باید توجه كرد. این پدیده اجتماعی كردها هم تابع همین افت و خیزهاست. در مسئله اخیر كشتن آن جوان كرد یعنی سعید قارد، كه بسیار وحشیانه این كار را انجام دادند، موضوع بود و فكر میكنم این موضوع خیلی سادهتر از این است كه آدم بخواهد آن را به سئوال بكشد. وقتی یك مسئله كلی وجود دارد و دو عامل در مقابل هم و در سنگر مقابل هم صفآرائی كردهاند، هر زمان فرصت دست دهد این درگیری شروع خواهد شد، هركدام از طرفین دنبال بهانه هستند. طبیعی است كه این بهانه خیلی خوبی بود و حكومت وحشیانه آن جوان كرد را شكنجه و اعدام كرد و طبیعی است كه این فرصت مناسبی است برای این كه همه ما بتوانیم اعتراض خود را بكنیم و این اعتراض هم به كل رژیم است. اعتراض هم در اینجا فقط اعتراض مردم كرد نیست بلكه اعتراض همه مردم ایران به جمهوری اسلامی است. برای این كه سركوب كلیه مناطق ایران را گرفته است. حالا اگر كسانی میخواهند خود را شریك در این اعتراض ندانند نمیدانم.
تلاش ـ ببینید آقای كریمی، دراینجا دو مسئله متفاوت وجود دارد. اگر درگیریهای اخیر شامل نارضایتیهای عمومی كه در تمام ایران وجود دارد، میشود، مثلا امروز در كردستان، فردا در جای دیگر ایران و دیروز در جای دیگر، پس همه از یك نوع و ریشه در یك مشکل دارند. اما ممکن است، فرض بفرمائید؛ یك نیروی سیاسی دارای اهداف و برنامة خاص حزبی است و منتظر شرایط مناسبی است تا نارضایتی و اعتراضاتی بوجود آید تا از این اعتراضات و از این شرائط استفاده كرده و به جهتدهی مبارزات به سمت اهداف خود بپردازد و مطالبات خود را خواسته مركزی این اعتراضات قرار دهد. من سئوالم این است که این اعتراضات اخیر در کدام یک از این دو میگنجد؟
كریمی ـ حالا سئوال را كاملاً دریافتم. حال تصور بفرمائید این قسمت دوم صحیح باشد. یعنی بخاطر مسائل مشخص مردم كردستان و حزب دمكرات كردستان اعتراض كردیم. این شق قضیه را در نظر گیریم. خوب اعتراض به چه كردیم؟ جز اعتراض به حكومت جمهوری اسلامی بوده؟ آیا این حكومت اسلامی شما را هم زیر سیطره دارد یا خیر؟ حالا شما میخواهید این مبارزات را جدا كنید؟ ببینید، من از یك ژورنالیستی كه باید معلم و راهنما باشد، توقع دارم خیلی شكفتهتر حرف بزند، توقع دارم كه شكفتهتر سئوال كند. حالا فرض كنیم شق دوم این سئوال درست باشد كه در حالت بدبینانه است، این اعتراضات بهر حال به آن هدفی میزند كه شما هم به آن نشانه رفتهاید. در حالیكه این شق نیست. شما اگر حسننیت میداشتید و دقت میكردید به این گفته كه حزب دمكرات میگوید من فدرال میخواهم در چهارچوب ایران، و میگوید خواست من بیرون از یك سیستم دمكراسی نیست و این دمكراسی سیستمدار مشمول تمام ایران است و از جمله شامل من كرد، مسئله روشن میشد. در بروكسل در نشست كنگره جهانی رفراندم هم عرض كردم، استدعا دارم حتما این شعر را در این گفتگو قید كنید.
گل توحید نروید به زمینی كه در او / خاك بغض و حسد كبر و ریا و كین است.
اگر حسننیت داشته باشیم خیلی از مسائل حل خواهد شد. در غیر اینصورت باید بنشینیم و مدام بحث كنیم.
تلاش ـ طبیعتا وقتی شما طرح كلی فدرالیسم را برای ایران ارائه میكنید، خوب باید بخشهای دیگر ایران را هم قانع كنید كه این طرح تنها راه دمكراسی برای ایران است.
كریمی ـ آنچه كه از دست ما برمیآید، عبارت از سخنرانی، تبلیغ و مصاحبههائی است كه كردیم و میكنیم و خواهیم كرد. با همه گروهها نیز نشستیم و گفتیم و خواهیم گفت.
با شخصی صحبت میكردم، گفت: آقا من را قانع كن تا من قبول داشته باشم. گفتم، اگر تو تصمیم گرفته باشی هیچگاه قانع نشوی تكلیف من چیست؟
تلاش ـ بهر حال شما باید به همه توضیح دهید، همین چهارده سال پیش در سمینارهای كمیته همبستگی در هامبورگ در پاسخهای من، خودمختاری برای كردستان و دمكراسی برای ایران را مطرح میكردید، امروز بعد از این چهارده سال فدرالیزم را مطرح میكنید. خوب طبعاً باید شما توضیح دهید اولا تفاوتهای این دو فرم و دو مطالبه كجاست. ثانیاً چه تغییراتی صورت گرفته كه شما از شعار خودمختاری برای كردستان، دمكراسی برای ایران به فدرالیزم رسیدهاید. و چگونه است كه امروز فدرالیزم ملل ایران را مطرح میكنید. خوب طبیعی است كه از شما سئوال خواهد شد. و به این سئوالها هم باید پاسخ داد. یكی از دلایلی كه من از اعتراضات شروع كردم برای طرح این سئوال اساسی است. همه ما میدانیم كه مردم كردستان ایران، مردم بلوچستان و در سایر نقاط میهنامان در یك درگیری با رژیم اسلامی بسر میبرند و به حق در اعتراض به آن میباشند. اما آیا خواست واقعی همة آنها همان خواست حزب دمكرات كردستان است؟
حال بهر صورت، قابل تصور است؛ احزابی كه در این مناطق یا در سراسر ایران قدرت و پایگاه بیشتری دارند این نارضایتیها و مبارزات را بسمت برنامهها و اهداف خود سوق دهند. اجازه دهید من مثالی در این زمینه بیاورم. از 8 ـ 10 سال پیش مردم ایران بدنبال نارضایتیهای شدید خواستار تحولاتی بودند، جریان دوم خردادی پیدا میشود، خاتمی میآید و جهت مبارزات را بسمت مردمسالاری دینی سوق میدهد. پس میبینید كه میتوان روی نارضایتی مردم سوار شد و جهت مبارزات را تعیین كرد یا تغییر داد. بخصوص توسط جریانات و احزابی كه پایه بیشتری میان مردم دارند. اما این به معنای این نیست كه مردم ایران آن لحظه كه به خاتمی رای دادند خواهان دمكراسی دینی بودند. معلوم نیست كه اصلا میدانستند دمكراسی دینی چیست؟ به همین دلیل اجازه دهید به صراحت بگویم، ما و مردم كردستان ایران باید بدانیم كه آیا فدرالیزم تنها راه برقراری دمكراسی است؟
كریمی ـ ببینید، ما حزب دمكرات كردستان ایران هستیم. همانطوریكه میدانید سالها میگفتیم دمكراسی برای ایران، خودمختاری برای كردستان. اما آنهائی كه مقداری از نزدیك حزب دمكرات كردستان را میشناسند، میدانند كه از همان زمان ماموستا حسنزاده، دكتر قاسملو و دكتر سعید ارجمند، مینوشتند و میگفتند كه بهترین شكل برای ایران فدرالیزم است. منتها چون ما وكیل دیگران نیستیم، هنوز هم چون آن حساسیت و تشنگی برای این مطالبات در همه جا نیست، ما نمیتوانیم از طرف آنها سخن بگوئیم، چرا كه خواهند گفت مگر شما وكیل ما هستید. باید بكوشیم این وضعیت صورت گیرد. این وضعیت، در حال حاضر پیش آمده و وضعیت عراق هم به این مسئله تكان داده است. تنها بعضیها مسئله عراق را اینگونه میبینند كه چون در عراق اینطور شده در اینجا هم اینگونه مطرح میشود. اولا حزب ما از ابتدا اینها را گفته، و در نشریات ما وجود دارد. از 20 سال پیش بهترین شیوه را برای ایران فدرالیزم میدانستیم و نه مسئله خودمختاری. و اصلا این مسئله یك قدم تكاملی میباشد، یك قدم به پیشرفت است و میتواند مطالبات همه باشد. شما بهتر میدانید در بین اقشار زیادی از هموطنان ما این شكل حتی بصورت ابتدائی آن پذیرفته شده است، حال ممكن است هر گروهی آنرا بگونهای تفسیر نماید. اما روی این شعار رفتهاند. اینكه هر شهری در ایران، هر ولایتی در ایران، كتاب خود، سرگذشت خود و ولایت خود را مینویسد، یعنی رشد این ایده. اما مسئله فدرالیزم مسبوق به سابقه طولانی و جدی است. ولی اینكه میگوئید مسئله یك حزب با مردم جداست، من هم میگویم. ما حزب دمكرات كردستان معتقدیم در این شكل از حكومت در ایران، ایران دمكراتیك مستقر خواهد شد. حالا این كه كرد دیگری چگونه فكر میكند، به من مربوط نیست. حق طبیعی اوست كه طور دیگری بخواهد، من نظر او را قبول ندارم ولی حق طبیعی اوست آنگونه كه میخواهد بیاندیشد. ما حزب دمكرات كردستان فدرالیزم در چهارچوب ایران را میخواهیم و بهترین شیوه برای استقرار دمكراسی در ایران را فدرال میدانیم. همین موضوع را كاك مصطفی (آقای هجری دبیركل حزب) در سخنرانی خود در آمریكا مطرح كردهاند. ایكاش كمی دقت میكردیم، كه چگونه با شجاعت و با صداقت میگوید، ما بهترین شیوه را برای كردستان ایران فدرال میدانیم و برای دیگر قسمتهای كرد هم فدرال میدانیم. ایكاش دیگران هم در شرایط ما بودند و میتوانستند به این صراحت بیان كنند كه كجا هستند و چه میگویند.
نمیخواهم كسی را تخطئه كنم ولی فكر میكنم باید با حسننیت به قضیه نگاه كرد. ما حزب دمكرات كردستان اینگونه میاندیشیم و بیان میكنیم. در كردستان ایران ممكن است خیلیها باشند كه چیز دیگری بگویند. خوب بگویند! به من ارتباط ندارد و من مسئول آنها نیستم. اینكه چرا شعار ما فدرالیزم شده، باید بگویم همیشه همین شعار بوده است. بهترین راه این را میدانیم، چرا كه ما باید مسئلهامان را با ایرانی كه مملكت مشاع همه ماست حل كنیم. ولی این مملكت مشاع اگر بنا باشد بنام مشاع بودنش هر لحظه من را خفه كند یا بگوید خفه شو، هر لحظه هر حقی را از من بگیرند، خوب منهم كه بیچاره نیستم، خواهم گفت خدا حافظ، میرویم پی كارمان. این مملكت مال همه ماست، برای آزادی و آبادی آن همه ما باید بكوشیم، اما بطوریكه هركدام از ما احساس كنیم در آن حقی داریم. احساس مسئولیت نسبت بدان كنیم. احساس كنیم خانهامان است. احساس كنیم كه باید از آن دفاع كنیم. ولی وقتی هیچ حقوق و حقی نداریم كه مبین این باشد كه راستی، راستی منهم صاحب هستم، یا این كه كسی هستم و اصلا به حساب نمیآیم و هیچكدام از این حقوق را هم نداشته باشم، طبیعی است كه هیچ الزامی نخواهم داشت از آن دفاع كنم یا قربانش بروم. این هم امری طبیعی است و هر موجود جانداری اگر در جائی دربند باشد میپرد، حال چه رسد به انسان كه موجود عاقل هم است. مسئله خیلی روشن است. ما میگوئیم بهترین شیوه را برای ایران، برای كردستان، فدرال یعنی تقسیم كردن قدرت میدانیم. تقسیم قدرت به این معناست كه می شود یك دمكراسی سیستمدار درست كرد. دمكراسی هم چیزی نیست كه مندرآوردی و به میل خود تعریف شود. دمكراسی عبارت است از مجموعه قدرتهایی در یك اجتماع كه این مجموع قدرتها به توافق می رسند كه چگونه با هم برخورد كنند، چگونه خودشان را اداره كنند.
تلاش ـ اجازه دهید وارد مضمون مفاهیم نشویم. مضمون فدرالیزم، دمكراسی و تقسیم قدرت بحثهای دیگری را میطلبند. من سعی میكنم مسائل را از دریچه دیگری با شما به بحث بگذارم. شما مدام تكیه میكنید اگر حسننیت باشد، مسائل قابل حل است. مسئله تمامیت ارضی ایران و حل مسایل و مشكلات ایران در چهارچوب ایران طبیعی است كه مورد حمایت همة ایرانیان و در هر گوشه ایران قرار خواهد گرفت. ولی مسائل به آن گونه كه شما مطرح میكنید و رهبری فعلی حزب مطرح میكند، جای سؤتفاهم و جای سوءظن باقی میگذارد. مثلا از جمله اینكه، یكی از موضوعاتی كه در پلنوم به بحث گذاشته شده، و در گزارش این پلنوم نیز وجود دارد این است كه از “مسئله كرد” صحبت میكند. خوب ابتدا خوشحال خواهیم شد شخص شما بعنوان كسی كه از طرف حزب دمكرات كردستان با ما به بحث نشستهاید توضح دهید؛ “مسئله كرد” یعنی چه؟ ابعاد و گستردگی “مسئله كرد”، رابطة آن با حل مشكلات در چارچوب ایران چیست؟ آیا این “مسئله” محدود به كردستان ایران است یا منظور شما تمام كردهای تقسیم شده در كشورهای منطقه است؟
كریمی ـ ما این مسئله را تا به حال پنهان نكردیم.
تلاش ـ آقای كریمی این واژهها جدیداً از جانب حزب مطرح میشوند.
كریمی ـ این واژههائی كه اگر دقت كنید در همین گزارش بر آن تكیه شده است، واژههائی هستند كه كاك قاسملو هم میگفت. واقعیت این است كه مسئله كرد وجود دارد. ببینید خانم عزیز، ما دو مسئله داریم. یك مسایلی كه پرنسیبهای بینالمللی آن را پذیرفته است و دیگر مسئلهایی كه دارای ویژهگیهایی است كه یك پدیده در شرایط خاصی در یك جائی از آن برخوردار است. مسئله بینالمللی حقوق بشر است كه تا حد یك كشور هم پیشرفته است. این پرنسیبهایی است كه همه قبول دارند. اما این پرنسیبهای عالی را قبول كردن به معنای اجرای آن هم نیست. بلكه اجرای آن مربوط به آن محدودة ویژهای است كه من در آن قرار دارم. با توجه به این ویژهگیها، استراتژی من تنظیم میگردد. چه كسی است كه منكر شود آدمها حق ندارند سرنوشت خودشان را تعیین كنند. بصورت خودمختاری، فدرال و مستقل. چه كسی میخواهد منكر شود كه در تركیه، عراق و یا در سوریه و یا در ارمنستان و آذربایجان و روس قدیم كرد نیست. و اگر من اسم كرد بیاورم كه كردها اینجاها هستند و یك مسئله است و مثلا تركیه پدرش را در آورده و به او گفته ترك كوهی، پدرش را عرب درآورده و به او گفته قاطع شمالیه، و اصلا اسم او را اكراه دارد بیاورد و هنوز تركیه اجازه نمیدهند، هواپیمائی كه بر آن نوشته شده هواپیمایی كردستان روی فضای هوائی تركیه پرواز كند و اگر اشاره كنم كه این مسئله كرد است و وجود دارد، آن موقع طرح این مسئله مشكوك كننده خواهد بود؟ درست مثل این میماند كه اگر شما از ایران و ایران بزرگ حرف بزنید، از افغانستان، تاجیكستان و ازبكستان و تركمنستان حرف بزنید و بنده هم بگویم، این حرفها مشكوك است. چرا؟ چرا مشكوك است؟
تلاش ـ ببینید آقای كریمی ما باید بتوانیم مسائل را دقیق توضیح دهیم. شما وقتی میگوئید “مسئله كرد”، شامل یك مجموعه منسجمی كه در یك وضعیت مشترك و یكسانی بسر میبرند، میشود. این را میتوان با شما تا هر زمان كه بخواهید بحث كرد، این كه وضعیت كردهای ایران مطلقاً مثل وضعیت كردهای تركیه نبوده و نیست، مطلقاً مثل وضعیت كردهای عراق نبوده و نیست. كردهای عراقی كه بدست صدام حسین با بمبهای شیمیائی فقط به دلیل كرد بودن كشته شدهاند، كردهای تركیهای كه خودتان هم اشاره كردید بدانها گفته میشود ترك كوهی و در قانون اساسی آن نیز كردها نفی میشوند. در صورتیكه وضعیت كردهای ما ـ و این یك واقعیت انكار ناپذیر است ـ اینگونه نبوده و حزب دمكرات كردستان هم باید منصف باشد و بپذیرد و بداند كه ملت ایران مطلقاً كردها را جدا از خود نمیداند و هرگز هم هویت قومی و فرهنگی آنان و هیچ قوم ایرانی دیگر را منكر نشده است.
كریمی ـ اینها كه اشاره میكنید اصلا قیاس معالفارق است. این كه در تركیه به كرد میگویند ترك كوهی و عربها پدر كردها را در میآورند، منهم میدانم. ولی اینها منكر این نیست كه مسئله كرد وجود دارد. اگر در ایران بدین صورت نیست برای این است كه در ایران هزار رشته كردها را به دیگران پیوند زده است و وابستگی دارد و اینها كه چیز عجیبی نیست كه شما از ما میخواهید بدانها اشاره كنیم. هر كس الفبا را بداند و تا 7 یا 8 كلاس درس خوانده باشد میداند كه كرد در ایران اصلا تناقضی به آن صورت كه در عراق و تركیه موجود میباشد وجود ندارد. ولی بهرحال استبداد سیاسی وجود داشته، استبداد حكومت مركزی بوده است. بله من هم میدانم هیچگاه در ایران به كرد نمیتوانستند بگویند، ترك كوهی، هنوز هم نمیتوانند بگویند. زبان او، فرهنگ او، سرگذشت مشترك و... همه اینها وجود داشته است. ولی اینها ابدا بدین معنا نیست كه قبول كنیم مسئله كردی وجود ندارد. چطور وجود ندارد؟ خیلی قرص و محكم هم وجود دارد.
تلاش ـ آقای كریمی ناراحت نشوید! باید توضیح دهید منظورتان از “مسئله كرد” چیست؟
كریمی ـ ابعاد آن را بارها توضیح دادهایم و به بهترین شیوه هم توضیح دادهایم و گفتهایم كه راه حل مسئله كرد در ایران راهحل نظامی ندارد و زمان خمینی هم بدان پرداختیم هماكنون هم مطرح میكنیم. بهترین شیوه حل مسئله كرد و اساسا حل مسئله دموكراسی در ایران كه پاسخگوی همه مسائل ایران است تقسیم كردن قدرت مركزی است كه ما معتقدیم صورت آن فدرالیزم است. گفتهایم باید این مشكل بدین صورت حل شود، همیشه هم گفتیم و خود شما از سالها پیش شاهد آن بوده و هستید كه با همه كس وارد این بحث شده و با همه در اینمورد صحبت كردهایم. هیچ تعارف هم نداریم. ولی منكر این نمیتوانیم شویم كه چیزی به اسم مسئله كرد وجود دارد. شما هرگونه كه بنگرید، مسئله كرد وجود دارد، خیلی هم جدی است. در سوریه وجود دارد، در تركیه وجود دارد، در عراق وجود دارد كه به این نقطه امروزی رسیده كه بسیار هم حساس است.
به نظرم مسئله كرد در عراق حداقل بعد از اسلام در خاورمیانه كه به دلیل تك خدائی هر اپوزیسیونی را خفه كرده و همه تمركز قدرت را بنام خدای واحد بوجود آورده وظیفه عظیمی را برای اولین بار در دست گرفته و اولین باری است كه كردهای عراق این نظم را شكسته و تعدد قدرت در یك محدوده درست كردهاند. عرب و كرد با آن تناقض یك كشور درست كردهاند و ابدا هم از هم جدا نشدند، حال چگونه است كه من ایرانی با جناب ایرانی مرافعه دارم كه این حرف روشن نیست. جلالخالق!!! جلال طالبانی بقول صدام حسین، كه همه را بخشیده بود جز وی و به او میگفت “مجرم جلال“، هم اكنون رئیس جمهور عراق است و كردستان را از هم عراق جدا نكرده و دولت مستقل هم تشكیل نداده و با اعدام صدام هم مخالفت كرده و گفته تا وقتی من زنده هستم زیر سند اعدام صدام را امضا نخواهم كرد، اینها را در آنجا میبینیم اما از طرف دیگر میگوئیم در مملكت خودمان صراحت نداریم، آخر چطور میشود در آنجا عرب و كرد كنار هم بنشینند و جدا هم نشوند و دولت مشترك تشكیل دهند ولی ما كه هم زبان هم هستیم نمیتوانیم!!
تلاش ـ مطمئنا ما بهتر میتوانیم. اما بحث بر سر این است كه ما بعنوان ملت ایران متشكل از گروههای مختلف قومی چگونه با هم زندگی كنیم. 2500 سال است با هم با موفقیت علیرغم ظلم و ستمی كه از طرف حكومت مركزی بوده در كنار هم زندگی كردهایم. اما امروز زمانی است كه من و شما بعنوان افراد سیاسی و بعنوان احزاب سیاسی مینشینیم و بر سر برنامههایمان با هم بحث میكنیم. توجه داشته باشید؛ من در پرسشم نگفتم مردم كردستان میگویند “مسئله كرد”، بلكه من مصاحبهای با حزب دمكرات كردستان میكنم. اصلا شما نباید عصبانی شوید كه معنای واژههایی را كه شما و حزب بكار میبرید مورد سئوال قرار گیرند. ما از شما توضیح میخواهیم. وقتی ما این مفاهیم مختلف و مطرح از جانب حزب دمكرات كردستان را كنار هم قرار میدهیم، نتیجه گیریهای مشخصی از آن میكنیم. و شما باید توضیح دهید كه این نتیجه گیریها اشتباه میباشد. مدام تكیه بر اینكه در عراق كرد و عرب كنار هم نشستهاند موضوع ما را حل نمیكند.
كریمی ـ خانم مدرس صریحتر از این نمیتوان گفت كه در جهان مسئلهای بنام كرد هست. در چهار و پنج كشور جهان مسئله كرد وجود دارد. حال دلایل تاریخی آن چیست میتوان به تاریخ مراجعه و مطالعه كرد. بهر حال درست یا غلط این مسئله وجود دارد.
تلاش ـ اقای كریمی توضیح دهید كه این “مسئله كرد” چیست؟
كریمی ـ مسئله این است كه كردهایی هستند كه سابقا همه اینها در كشوری زندگی میكردند بنام ایران. نصف آنرا عثمانیها بردهاند، سوریه از عثمانیها درست شده، عراق از عثمانی ساخته شده و مقداری از آنهم در ارمنستان است. و این قوم را تكه تكه كردهاند. خوب این تكههای پاره كوشش میكنند برای خودشان كه یك قوم هستند، یك زبان دارند و یك فرهنگ دارند بر اساس حقوق بشر و میثاقهای الحاقی آن تا حد داشتن یك مملكت هم پیش روند. این حق آنهاست و یك چیز اصولی و كلی است كه ما آنرا قبول داریم. هر آدم معقول سیاسی هم آنرا قبول دارد.
تلاش ـ خیر اصلا اینطور نیست! ما اصلا قبول نداریم كه اینها میتوانند كشور خودشان را داشته باشند چون از نظر ما كردستان جزء خاك ایران میباشد و كردهای ایران نیز جزء لاینفك ملت ایران هستند.
كریمی ـ ما هم میگوئیم جزء ایران است و حرفی در اینمورد نداریم. ما بعنوان كردهایی كه در ایران هستیم میگوئیم این حق طبیعی هر انسانی است، مخصوصا حق كردهاست كه در 5 یا 6 منطقه تكه تكه شدهاند در همان چهار چوب مرزهایی كه دارند برای خودشان حقوق حقه خود را بخواهند كه فدرالیزم است. این حرف حزب دمكرات كردستان است و آقای هجری هم در سخنرانی خود در آمریكا با صراحت بر آن تكیه داشتهاند. ما حزب دمكرات كردستان معتقدیم كه حق تعیین سرنوشت برای ما كردستان ایران، یعنی داشتن یك سیستم فدرال در ایران. حق تعیین سرنوشت اشكال مختلفی دارد، از جدائی تا خودمختاری تا حكومت محلی. ما به این شكل فدرال معتقدیم و این را حق تعیین سرنوشت خود میدانیم. از اول هم اینها را گفتیم. اینكه مسئلهای بنام مسئله كرد وجود دارد گناه عجیب و غریبی نیست. كدام آدم دمكراتی و كدام آدم انسان دوستی است كه نخواهد قبول كند آدمهائی بنام كرد هستند در چهار و پنج كشور تقسیم شدهاند. حال شما میگوئید ایرانی هستند، خوب باشند، ولی این گونه شده است. خوب اگر به گونهای كه شما میخواهید پیش رویم، برای سمرقند و بخارا، ازبكستان و تاجیكستان هم باید عین همینها را گفت. آنها هم متعلق به ایران بودهاند كه جدا شدهاند، بحث بر سر این نیست. بحث ما بر سر این است كه پرنسیبهای بینالمللی میگوید اینها وجود دارند و هستند.
تلاش ـ سرزمین ایران در جنگهای مختلف بخشهایی را از دست داده است. هیچگاه ایرانیها این قسمتها را روی طبق تقدیم كسی نكردهاند. متاسفانه در اثر بیلیاقتی عدهای از پادشاهان بخشیهایی از ایران، از كشورمان جدا شدهاند. ولی اینها به معنای این نیست كه مردم ایران داوطلبانه اجازه داده باشند، این بخشهای تن خود را جدا كنند. و هم اكنون هم بین نیروهای سیاسی یعنی از یك طرف حزب دمكرات كردستان و از طرف دیگر احزاب دیگر این بحث پیگرفته میشود و میخواهیم روشن كنیم؛ زمینه ذهنی، برنامه و فكر حزب دمكرات كردستان در این میان چیست. دبیر كل حزب دمكرات كردستان با صراحت تمام، همانگونه كه اشاره شد؛ گفته است حق تعیین سرنوشت یك حق طبیعی است كه از مرحله خودمختاری گرفته تا جدائی پیش میرود. و اگر هم ما مسئله جدائی را مطرح نمیكنیم به این دلیل است كه طرح آن بستگی به فاكتورهای بینالمللی و منطقهای دارد. به همین دلیل دمكراسی و مسئله كردها را در چهارچوب فدرالیزم مطرح میكنیم. بنابراین باید حق داد كسی كه صحبت از «مسئله كرد» را در كنار «حق تعیین سرنوشت ملت كرد» میكند و بعد هم میگوید این حق طبیعی است كه كردها بهم بپیوندند و سرزمین خودشان را داشته باشند و بعد هم اگر امروز باین صورت مطرح نمیكنیم به دلیل شرایط جهانی و منطقهای است، ما باین نتیجه منطقی برسیم كه حزب دمكرات كردستان خواهان جدائی از ایران است و اگر مطرح نمیكند بخاطر این است كه مثلا در حال حاضر آمریكا یا اسرائیل بقدر كافی حمایت نمیكنند. برای این است که مسئله تركیه و مقاومت این كشور مطرح است، سوریه تن به این نخواهد داد. والا حزب دمكرات كردستان ایران، همانگونه كه در سال 1324 خواسته بود، میخواهد كردستان را از ایران جدا كند. حزب دمكرات كردستان خواهان جدائی از ایران است. خوب اینها نتیجهگیری منطقی از صحبتهای شماست. چرا شما از سئوالهای صریح ناراحت و برآشفته میشوید؟
كریمی ـ ابداً ما برآشفته نمیشویم بلكه این نتیجهگیری شماست. و آزاد هم هستید و حق طبیعی شماست. ما همیشه گفتهایم اینها حقوق اساسی است. اگر ما قبول داریم حقوق بشر و سازمان ملل را و مراجع بزرگ بشری را كه در دنیا وجود دارد كه خوب این حقوق را برای همه و نه فقط برای كردها قائل شدهاند. حالا اگر ما اینها را توضیح میدهیم اصلا بدان معنا نیست كه چون آمریكا یا فلان كشور اینگونه نمیگوید ما هم نمیخواهیم. خیلی مسائل اساسی دیگر وجود دارد. ولی خوب این نظر شماست.
نسل ما تعیین كننده مسائل برای نسل آینده نیست، همچنانكه نسل گذشته هم برای نسل ما تعیین نكردند. نسل بعد از ما خودش میداند چه كند. اینكه ایرانی هست یا نیست، نه من میتوانم به زور بگویم باشد و یا نباشد و نه شما میتوانید بگوئید. خودشان تشخیص خواهند داد كه چه هستند و چه میخواهند باشند. آنچه كه امروز رسالت حزب دمكرات كردستان است و در مورد كردهای ایران است، خواستن یك حقی است و آنهم فدرال در چهارچوب ایران است برای آزادی و دمكراسی. و اینهم حقوقی دمكراتیك برای سراسر ایران است. در كنار اینها مسائلی است كه عرض كردم پرنسیبهای بینالمللی است و آن هم گناه من نیست كه بگویم كردها میخواهند به هم بپیوندند. این گناه من نیست كه بگویم خواست بهم پیوستن حقوق همه انسانهاست و انسانها تعیین میكنند چه بخواهند و چه بكنند. ما معتقدیم با توجه به شرایط امروز ژئوپلتیكی جهان و وضعیت جهان، وضعیت داخلی، منطقهای و به همه این دلایل بهترین شیوه فدرال در چهارچوب ممالكی است كه در آن هستیم. اما نسل بعد از من یا احزاب دیگری كه بعدا درست خواهند شد و مردمی هم كه بدنبال آنها خواهند رفت در آینده چه خواهند خواست به ما مربوط نیست. حرف ما امروز خیلی روشن و ساده است، پرنسیبهای بینالمللی میپذیرد كه مسئله كرد وجود دارد و در چند كشور تقسیم شدهاند و با یكدیگر تفاوت هم ندارند. یكبار عثمانیها كردها را برده و بعد هم از عثمانی به چند دسته و پاره تقسیم شدهاند. خوب منهم معتقد نیستم كه كردها ترك یا عرب هستند ولی من در حال حاضر بحث سیاسی دارم و حرفم این است كه با شرایط امروزی دنیا، بهترین شیوه در ممالكی كه كردها ساكن هستند، تقسیم قدرت و فدرال میباشد. حال هركس چه برداشتی از این گفتار خواهد كرد حق اوست. ولی اگر كمی با مكث روی این خواست توجه شود، مسئله عجیب و غریبی در آن مطرح نمیشود.
تلاش ـ با مراجعه با اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاقهای الحاقی در هیچ جای دنیا در هیچ معاهده بینالمللی در هیچ میثاقی این حق به رسمیت شناخته نشده كه یك قوم تا مرز جدائی از چهارچوب یك كشوری حق داشته باشد. و این را در جائی نمیتوان یافت و اتفاقا این موضوعی است كه در همین شماره آن را به بحث خواهیم گذاشت. از آنجائی كه شما هم چند بار به این مسئله اشاره كردید، امیدوارم خوانندگان ما هم این موضوع را جدی بگیرند و دنبال نمایند. ولی اجازه دهید سئوال دیگری را مطرح كنم.
كریمی ـ اجازه دهید برای تكمیل صحبت شما، نگفتهای را مطرح كنم. هر گروه قومی، هر طایفهای میتواند در طی تحولات مكانی و زمانی به ملت به همان معنائی كه شما معتقد هستید تكامل یابد و امری است كاملا طبیعی. بهر حال مشخص و روشن باز هم عرض میكنم حرف ما این است و همانگونه كه آقای هجری مطرح كردهاند، از یكطرف براساس پرنسیبهای بینالمللی و از طرف دیگر براساس یك سری واقعیتها و یك سری استراتژیهایی است كه ما حزب دمكرات كردستان خواست خودمان را مطرح میكنیم. و آنهم تعیین سرنوشت برای ما كردهای ایران در چهارچوب ایران بصورت فدرال است. اما من نمیتوانم مسئله كرد را منكر و یا اینكه هر گروهی اگر شرایط و امكان برایش مساعد بود و به آن حد از رشد رسید و فاكتورهای دیگر هم وجود داشت میتواند به یك دولت تبدیل شود و آنهم دولت مستقل، منكر شوم. اینها مسائلی است كه هیچ كس در دنیا نمیتواند آنرا قبول نكند.
تلاش ـ این موضوعات اتفاقاً خلاف آن معاهداتی است كه نام بردید، یعنی اعلامیه حقوق بشر و میثاقهای الحاقی آن و این استراتژی شما فراتر از حقوق بشر است. بحثهای شما دور از واقعیت است. گویا تصور میكنید مردم مطالعه نكرده و منابع را دنبال نمیكنند، یا اطلاع ندارند و یا اینكه با تكرار آنها در واقع میخواهید عدهای را مرعوب كنید. چنین چیزهائی بعنوان الحاقیه میثاقهای حقوق بشر وجود ندارد. حالا ممكن است آمریكا حمله كند و به دلیل بیلیاقتی حكومت مركزی تكهای از ایران را جدا كند، مثل اینكه بعد از جنگ جهانی اول به هر یك از این كشورها یك پرچم دادند و خاكهایی از كشورها را جدا كردند ولی اینها در هیچكدام از مواد حقوق بشر و میثاقهای الحاقیه آن نیست. آنچه امروز شما در این گفتگو مطرح میكنید فراتر از مندرجات حقوق بشر و میثاقهای الحاقیه آن است. البته شما میتوانید اینها را مطرح كنید و میتوانید بگوئید كه برای حزب دمكرات كردستان مهم نیست كه چه در مندرجات حقوق بشر میباشد. ولی اگر ملت ایران امروز خود را ملزم كند در چهارچوب حقوق بشر آینده خود را بنا نماید و در فضای آن زندگی كند. و همه نیروهای دمكرات ایران خودشان را به این امر متعهد كردهاند. ولی فراتر رفتن از حقوق بشر را لازم و جایز نمیدانند و به كمتر از آنهم نمیخواهند تن در دهند. بهرحال به نظر میرسد؛ بیشتر از آنچه كه در حقوق بشر و میثاقهای آن آمده، برنامه احزابی است كه نمیخواهند در چهارچوب ایران مسئلهاشان را حل نمایند.
كریمی ـ خیر این نظر شماست. آنچه را كه ما میگوئیم نه بخاطر چشم و ابروی كسی و نه بخاطر ترس از كسی میباشد. گفته ما خیلی صریح است. امیدوارم تشخیص دهید دنیا دست چه كسانی است! امیدوارم آنچه را كه در ذهن خود دارید نخواهید به ما به قبولانید. اینگونه نیست! اگر شما بخواهید منكر مسئله كرد شوید، منكر خیلی چیزهای دیگر هم شدهاید. این یك مسئله واقعی است و مثل آفتاب روشن میباشد. مسئله دیگر اینكه حزب دمكرات كردستان چه میگوید. من در همین مصاحبه هم به صراحت اعلام كردم هر آدمی میتواند سرنوشت خود را تعیین نماید و حتی میتواند خودش را بكشد، چه رسد به اینكه یك دولت برای خودش درست كند. حقوق بشر را هم هر كس به نوعی تفسیر كرده است و هزار نوع تفسیر روی حقوق بشر وجود دارد در حالی كه در تمام مواد آن وجود دارد كه هر آدمی حق دارد حتی تا مرحله قیام مسلحانه در مقابل حكومت برود.
تلاش ـ آقای كریمی اجازه دهید، سئوال را به نوع دیگری مطرح كنم. فرض بفرمائید طبق مرزبندی و تقسیم بندی شما یعنی قومی ـ زبانی پیش رویم. میدانیم مناطقی، شهرهائی یا روستاهائی در ایران وجود دارند كه آذری و آذریزبان و كرد و كردزبان با هم در یكجا ساكن هستند. خوب اگر آنها هم بخواهند استقلال پیدا كنند، حتما شما باید با هم خون و خونریزی راه بیاندازید. اینطور نیست؟
كریمی ـ خانم عزیز اجازه بفرمائید، این كه شما میگوئید بعید است. مگر من دانشجوی بیولوژیك هستم كه ببینم طرف چند درصد كرد است و چند درصد ترك و یا عرب میباشد. من در جلسه كنگره بروكسل هم اشاره كردم، اجازه دهید دوباره صریح اعلام كنم. ما یك مسئله اساسی داریم. مسئله اساسی ما دمكراسی است. بحث من تقسیم قدرت براساس اقوام، یا ملل ایرانی و ملتهای ایرانی نیست. برای من اصل این است كه قدرت مركزی تقسیم شود. براین مبنا اگر در جائی یك كرد یا ترك با هم وجود دارد، امر دیگری است. در همین نزدیكی شهرمن كرمانشاه شهركی است بنام سنقر كه ترك زبان هستند حالا باید صبح رفت و آنها را خورد. چه كسی این كار را میخواهد انجام دهد؟ این ابدا بحث من نیست. حتی در سال 1324 با آن شرایط فرهنگی آنزمان جنگ بین ترك و كرد صورت نگرفت، این مسئله را در این دوره جمهوری اسلامی دامن زده و میزنند. ما وقتی میگوئیم طرفدار دمكراسی هستیم و دمكراسی را بر مبنای تقسیم قدرت میخواهیم اینگونه نیست كه اكثریت پدر اقلیت را درخواهد آورد. در چنین حالتی اگر در جائی مثلا مناطقی باشد كه هم كردنشین باشد و هم ترك نشین مسائل خیلی ساده قابل حل خواهد بود و اجازه ندارد هیچ كس در آن دخالت كند كه بخواهد بدینوسیله به درگیری قومی دامن بزند. بحث بر سر این نیست، ما كه ننشستیم در مملكت خط كشی كنیم كه این بخش مال من است و این بخش مال آن دیگری است، ما میگوئیم حكومت متمركز را باید تقسیم كرد. این را میگوئیم و چیز دیگری هم نمیخواهیم. آن روز در جلسه كنگره بروكسل هم این اصل حرف من بود. حالا اگر ما امروز در یك شرایط و محدودهای نیستیم كه چنین چیزهایی را به این وضوحی و صراحت عمل كنیم، اما نباید كه نسبت به آن بیتفاوت باشیم. بعنوان یك انسان دمكرات كه عمری است در كوهها مثل نئاندرتال زندگی كردم نمیتوانم كه این حرفها را نزنم چرا كه ممكن است فلان هموطن خوشش نیاید. میبخشید؛ خوشش نیاید!
تلاش ـ شما بعنوان انسان دمكرات كه به حقوق بشر احترام میگذارید و تا كوچكترین خواست حقوق فردی پیش میروید و بعنوان فردی كه سابقة طولانی سیاسی دارد، میدانید؛ یك حزب سیاسی قاعدتا باید تا آن اندازه آیندهنگری داشته باشد و به تمام تجربیاتی كه انسانها در جهان كردهاند توجه داشته باشد. با توجه به این تجربهها، این تصور غیرواقعی و دور از تصور نیست؛ وقتی قوم كرد میخواهد منطقه جغرافیائی معینی را براساس قومی ـ زبانی برای خودش تعیین كند، در واقع باید به این موضوع توجه داشته باشد كه وقتی روی مسئله قومیگرائی، ملتگرائی مسئلة زبانی این همه تأكید داشته و تا درجه جدا كردن خودش از خاكی پیش میرود، باید توجه داشته باشد، در آن مرزی كه میكشد، ممكن است در داخل آن مرز آذری زبان هم باشد و درست به همین دلیل كه شما این مرزكشی را كردهاید آن آذری هم از شما میآموزد كه همین قومگرائی را داشته باشد و ممكن است همان نیرو فردا از شما اعلام استقلال كند.
كریمی ـ اولا چنین چیزی وجود ندارد كه كسی میخواهد جدا شود. شما هم میدانید كه اگر ما بخواهیم جدا شویم با كسی تعارف نداریم جدا میشویم و بخاطر چشم و ابروی كسی هم باقی نماندهایم. در مورد مسئله قومی بارها حزب دمكرات كردستان اعلام كرده كه نه در كردستان و نه در جاهای دیگر چنین جنگقومی را نمیخواهد و نه خواهیم گذاشت چنین چیزی دربگیرد و نه میتوانند چنین جنگی را بوجود آورند. ما وقتی میگوئیم براساس سیستم دمكراسی، نظر مردم شرط اساسی است. فرض كنید در جائی كه نصف آن كرد و نیم دیگر آن فارس یا مثلا گیلانی یا آذربایجانی است، خوب با یك رایگیری ساده درست خواهد شد. خوب حالا میگویند اینها میزنند تو سر هم. اصلا برای چه میزنند تو سرهم؟ هیچ دمكراسی نیست كه دیكتاتوری خاص خودش را نداشته باشد. یك دمكراسی كه چیز بیدر و پیكر نیست. یك دولتی كه بر مبنانی قوانین دمكرات بوجود میآید، آن دولت دمكرات باید با تمام قدرت آن قانون را اجرا كند، وقتی جایی رای دادند و گفتند كه اینگونه باید باشد باید اجرا گردد. دمكراسی اصلا چیز بیدر و پیكری نیست.
دو موضوع در اینجا وجود دارد. یكی اینكه كاك مصطفی چه گفته، یعنی یك دولت كرد و مسئله دیگر برنامه حزب دمكرات كردستان است. این دو مطلب را باید از هم جدا كرد. اولی مسائل كلی است كه وجود دارد و پرنسیبهای بینالمللی است و هر انسان آزاده و دمكراتی این حقوق را قبول دارد. دیگری خواستی است كه حزب دمكرات كردستان برای خود دارد. من در اینجا با صراحت اعلام كردم كه كاك مصطفی میگوید ما نه تنها برای خود بلكه برای دیگران هم میگوئیم فدرال و در چارچوبهای كشورهای موجود. همانگونه كه گفتم دو موضوع است. یك مسائل بینالمللی و پرنسیبهای بینالمللی، دیگری مسائل استراتژیك حزب دمكرات كردستان ایران.
بهر حال ما معتقدیم بهترین راه حل مسئله كرد همانا حل مسئله دمكراسی برای ایران است و تقسیم كردن قدرت است و فدرالیزم. و از طرف دیگر كردها وجود دارند، زبان آنها، تاریخ آنها و گذشته آنها یكی است و اگر بخواهند میتوانند روزی به یكدیگر وصل شوند و ما منكر این نیستیم. اما آنچه به حزب دمكرات كردستان ایران مربوط میشود كه مربوط به كردستان ایران و ایران است، استراتژی و تاكتیك و حق تعیین سرنوشت مورد نظر حزب در این باره است كه با صراحت گفتیم تعیین سرنوشت اشكال مختلف دارد، از جدائی تا فدرال و خودمختاری. ما معتقد به سیستم فدرال در چهارچوب ایران هستیم و حق تعیین سرنوشت خود را در سیستم فدرال در چهارچوب ایران میدانیم. و این نظر حزب دمكرات كردستان ایران است و این هم شعار تاكتیكی نیست. اما اینكه نسل بعد چه بخواهد مسئله خودشان است و مسئله امروز ما نیست.
تلاش ـ آقای كریمی با تشكر از شما بابت وقتی كه در اختیار ما گذاشتید
| 
